Dlaczego stosowanie rozwiązań z zakresu ochrony PPOŻ w wielorodzinnych budynkach mieszkalnych jest tak ważne?

Ochrona przeciwpożarowa obejmuje więc zarówno rozwiązania konstrukcyjne i techniczne, jak i właściwe utrzymanie dróg ewakuacyjnych, instalacji oraz urządzeń służących wykrywaniu, alarmowaniu i ograniczaniu skutków pożaru.

Znaczenie mają także materiały zastosowane podczas budowy lub remontu, sposób zabezpieczenia przejść instalacyjnych przez ściany i stropy oraz organizacja ewakuacji. W przypadku budynków wielorodzinnych nie można zakładać, że każda osoba będzie w stanie samodzielnie rozpoznać zagrożenie i odpowiednio zareagować. System ochrony ppoż powinien zatem ograniczać możliwość szybkiego rozprzestrzeniania się ognia i dymu oraz zapewniać mieszkańcom i służbom ratowniczym możliwie dobre warunki działania.

Pożar w budynku wielorodzinnym może szybko zagrozić wielu mieszkańcom

Pożar występujący w pojedynczym mieszkaniu nie musi pozostać ograniczony do miejsca powstania. Ogień, dym i gorące gazy pożarowe mogą przedostawać się do sąsiednich przestrzeni przez nieszczelności w przegrodach, niewłaściwie wykonane lub zabezpieczone przejścia instalacyjne, drzwi o niewłaściwych parametrach albo inne miejsca, w których nie zachowano wymaganych właściwości ogniowych przegród.

Szczególnym zagrożeniem jest zadymienie dróg ewakuacyjnych. Dym może w krótkim czasie ograniczyć widoczność, utrudnić orientację i bezpieczne opuszczenie budynku, a produkty spalania mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia i życia również osób znajdujących się poza pomieszczeniem objętym pożarem.

W obiektach wielokondygnacyjnych znaczenie ma także liczba osób wymagających ewakuacji oraz ich indywidualne możliwości. Nie wszyscy mieszkańcy mają taką samą sprawność ruchową, część osób może potrzebować pomocy, a dzieci czy osoby starsze mogą reagować na sytuację kryzysową inaczej niż pozostali dorośli. Z tego względu bezpieczeństwo pożarowe powinno uwzględniać rzeczywisty sposób użytkowania budynku oraz możliwości osób, które mogą przebywać w jego poszczególnych częściach.

Odpowiednio wykonane przegrody, drzwi, zabezpieczenia instalacyjne oraz wymagane urządzenia przeciwpożarowe mogą ograniczać rozwój pożaru i rozprzestrzenianie się dymu, zwiększając czas dostępny na podjęcie właściwych działań.

Ochrona przeciwpożarowa zaczyna się już na etapie projektowania budynku

Bezpieczeństwo pożarowe wielorodzinnego obiektu powinno być uwzględniane jeszcze przed rozpoczęciem jego użytkowania. Na etapie projektowania dobiera się rozwiązania konstrukcyjne i techniczne z uwzględnieniem między innymi wymaganej odporności ogniowej elementów budynku, podziału na strefy pożarowe, warunków ewakuacji oraz możliwości prowadzenia działań ratowniczych.

Znaczenie ma także zastosowanie materiałów spełniających wymagania dotyczące reakcji na ogień oraz elementów i systemów zapewniających wymaganą odporność ogniową. Są to dwa różne zagadnienia, dlatego samo określenie materiału jako „ogniochronnego” nie przesądza o jego przydatności w konkretnym zastosowaniu.

Prawidłowo zaprojektowana przegroda oddzielenia przeciwpożarowego może przez wymagany czas ograniczać rozprzestrzenianie się ognia i gazów pożarowych oraz zachowywać wymagane właściwości, w tym szczelność i izolacyjność ogniową. Podobną funkcję, w odpowiednim zakresie, mogą pełnić drzwi przeciwpożarowe, wydzielenia pożarowe oraz rozwiązania stosowane w instalacjach.

Każde przejście instalacji przez ścianę lub strop może jednak wpływać na właściwości przegrody. Dlatego zastosowanie odpowiednich uszczelnień i systemów zabezpieczających przepusty ma znaczenie dla zachowania wymaganych parametrów całego rozwiązania, a nie tylko dla estetycznego wykończenia miejsca przeprowadzenia instalacji.

Materiały i systemy budowlane mogą ograniczać rozwój pożaru

W budynkach mieszkalnych stosuje się wiele materiałów pełniących funkcje konstrukcyjne, izolacyjne i wykończeniowe. Ich właściwości pożarowe mogą wpływać między innymi na możliwość zapalenia, rozprzestrzenianie ognia oraz rozwój pożaru.

W określonych zastosowaniach wykorzystuje się między innymi płyty ogniochronne, materiały izolacyjne, systemy zabezpieczające konstrukcje stalowe czy systemy przeznaczone do ochrony drewna. Mogą to być rozwiązania oparte na różnych materiałach, w tym płytach krzemianowo-wapniowych, wermikulitowych czy innych wyrobach przeznaczonych przez producenta do konkretnych zastosowań przeciwpożarowych.

Nie oznacza to jednak, że dowolny materiał tego rodzaju można zastosować w każdym miejscu. O przydatności rozwiązania decydują właściwości konkretnego wyrobu, jego przeznaczenie, sposób montażu oraz parametry całego systemu. Znaczenie ma również dokumentacja techniczna i właściwa klasyfikacja ogniowa.

Ochrona przeciwpożarowa nie powinna być więc budowana na podstawie samego hasła „materiał ogniochronny”. W praktyce należy uwzględnić przeznaczenie produktu, wymagane klasyfikacje, sposób zastosowania oraz zgodność rozwiązania z projektem i obowiązującymi wymaganiami technicznymi.

Zabezpieczenie przepustów instalacyjnych chroni ciągłość przegród przeciwpożarowych

Instalacje prowadzone przez ściany i stropy są niezbędne w każdym współczesnym budynku, ale wykonane otwory mogą osłabiać właściwości przegród oddzielających poszczególne części obiektu. Dotyczy to między innymi przewodów elektrycznych, rur wodnych i kanalizacyjnych, instalacji grzewczych, wentylacyjnych oraz innych elementów technicznych.

W takich miejscach stosuje się odpowiednio dobrane rozwiązania ochrony przeciwpożarowej, między innymi masy i uszczelnienia ogniochronne, kołnierze, opaski czy inne elementy przeznaczone do zabezpieczania konkretnych rodzajów instalacji. Ich zadaniem jest ograniczenie możliwości przedostawania się ognia i gorących gazów pożarowych przez miejsce przejścia instalacji oraz zachowanie wymaganych właściwości przegrody.

Szczególnego znaczenia nabiera poprawność wykonania. Nawet wyrób o odpowiednich właściwościach może nie zapewnić wymaganej ochrony, jeżeli zostanie zastosowany niezgodnie z dokumentacją, instrukcją lub konfiguracją, dla której określono jego parametry.

W praktyce zabezpieczenie przepustów powinno być traktowane jako część całego systemu ochrony przeciwpożarowej budynku. Wszelkie późniejsze prace remontowe, prowadzące do wykonywania nowych otworów lub wymiany instalacji, powinny uwzględniać konieczność właściwego odtworzenia zabezpieczenia pożarowego przegrody.

Drogi ewakuacyjne muszą pozostać dostępne i odpowiednio utrzymane

Nawet dobrze zaprojektowany system ochrony przeciwpożarowej nie spełni swojej funkcji, jeżeli warunki ewakuacji zostaną pogorszone podczas użytkowania budynku. Korytarze, klatki schodowe i inne elementy komunikacji służące ewakuacji powinny być utrzymywane w stanie umożliwiającym sprawne przemieszczanie się osób.

Składowanie materiałów palnych na drogach komunikacji ogólnej służących ewakuacji oraz umieszczanie przedmiotów w sposób zmniejszający ich szerokość lub wysokość poniżej wartości wymaganych przepisami jest niedopuszczalne. Niedozwolone jest również blokowanie drzwi przeciwpożarowych w sposób uniemożliwiający ich samoczynne zamknięcie.

W praktyce problemem mogą być między innymi meble, kartony, rowery czy inne przedmioty pozostawiane w częściach wspólnych. Oprócz ograniczania przestrzeni komunikacyjnej mogą one zwiększać ilość materiałów palnych znajdujących się na drodze ewakuacji.

Dodatkowym zagrożeniem jest zadymienie. Mieszkańcy powinni znać podstawowe zasady zachowania podczas pożaru i wiedzieć, jak reagować po zauważeniu dymu lub pożaru. Istotne jest również utrzymywanie drzwi i urządzeń przeciwpożarowych w stanie zgodnym z ich przeznaczeniem.

Samowolne blokowanie drzwi przeciwpożarowych albo ingerowanie w instalacje i wyposażenie budynku może wpływać na działanie całego systemu bezpieczeństwa. Warunki ewakuacji powinny być dostosowane do liczby i sprawności osób przebywających w obiekcie oraz jego funkcji, konstrukcji i wymiarów.

Systemy wykrywania i alarmowania pozwalają szybciej zareagować na zagrożenie

Czas od powstania pożaru do jego wykrycia i rozpoczęcia właściwej reakcji ma duże znaczenie. W zależności od rodzaju i przeznaczenia budynku mogą być stosowane różne urządzenia służące wykrywaniu pożaru, alarmowaniu osób przebywających w obiekcie oraz sterowaniu innymi urządzeniami przeciwpożarowymi.

Należą do nich między innymi czujki dymu, czujki temperatury, systemy sygnalizacji pożarowej oraz urządzenia współpracujące z innymi instalacjami budynku. Nie oznacza to jednak, że każdy budynek mieszkalny wielorodzinny musi być wyposażony w pełny system sygnalizacji pożarowej. Zakres wymaganych zabezpieczeń zależy od parametrów i przeznaczenia konkretnego obiektu oraz obowiązujących przepisów technicznych.

Szczególną uwagę należy obecnie zwrócić na autonomiczne czujki dymu i czujki tlenku węgla. Nowelizacja przepisów z 2024 r. wprowadziła wymagania dotyczące ich stosowania w lokalach mieszkalnych oraz innych określonych pomieszczeniach. W nowych lokalach mieszkalnych wymagania te obowiązują od 23 grudnia 2024 r., natomiast dla lokali mieszkalnych użytkowanych już w dniu wejścia w życie nowelizacji przewidziano okres przejściowy do 1 stycznia 2030 r.

Istotne jest również utrzymywanie urządzeń w stanie sprawności. System niewłaściwie konserwowany, pozbawiony zasilania lub niesprawdzany zgodnie z wymaganiami może nie zadziałać wtedy, gdy będzie potrzebny.

Hydranty wewnętrzne i gaśnice wspierają działania podczas pożaru

W zależności od wymagań dotyczących konkretnego budynku mogą być w nim stosowane hydranty wewnętrzne oraz podręczny sprzęt gaśniczy. Ich obecność, liczba, rodzaj i rozmieszczenie wynikają z właściwych przepisów oraz parametrów danego obiektu. Nie każdy budynek mieszkalny wielorodzinny będzie więc wyposażony w identyczny zestaw urządzeń.

Hydrant wewnętrzny umożliwia podanie wody z instalacji wodociągowej przeciwpożarowej, natomiast gaśnica jest przeznaczona do gaszenia pożaru w początkowej fazie, o ile warunki pozwalają na bezpieczne podjęcie takiego działania.

Żadne z tych urządzeń nie powinno być traktowane jako zamiennik bezpiecznej ewakuacji. Osoba, która zauważy pożar, powinna przede wszystkim zadbać o własne bezpieczeństwo, zaalarmować osoby znajdujące się w zagrożeniu i wezwać pomoc. Gaszenie można podejmować wyłącznie wtedy, gdy sytuacja na to pozwala i nie stwarza dodatkowego zagrożenia.

Sprzęt przeciwpożarowy powinien być dostępny, odpowiednio oznakowany i utrzymywany w wymaganym stanie technicznym. Przepisy nakładają na właścicieli, zarządców lub użytkowników odpowiednie obowiązki w zakresie wyposażenia obiektów w wymagane urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice oraz zapewnienia ich przeglądów, konserwacji i napraw.

Farby i powłoki ogniochronne mogą zabezpieczać wybrane elementy konstrukcyjne

W obiektach mieszkalnych stosuje się również systemy powłokowe przeznaczone do ochrony określonych elementów przed oddziaływaniem pożaru. Przykładem są powłoki pęczniejące stosowane do ochrony konstrukcji stalowych. Pod wpływem wysokiej temperatury mogą one tworzyć warstwę izolującą, ograniczając tempo nagrzewania zabezpieczanego elementu.

W przypadku drewna stosuje się natomiast odpowiednie impregnaty i systemy zabezpieczające, dobierane do rodzaju materiału oraz przewidzianego zastosowania.

Należy jednak rozróżnić pojedynczy wyrób posiadający określone właściwości od kompletnego, przebadanego lub sklasyfikowanego systemu ochronnego. Parametry zabezpieczenia zależą między innymi od rodzaju podłoża, przygotowania powierzchni, grubości powłoki, liczby warstw oraz sposobu aplikacji.

Dlatego wykonywanie zabezpieczeń powinno odbywać się zgodnie z dokumentacją techniczną, właściwą klasyfikacją oraz wymaganiami producenta. Niedokładne przygotowanie powierzchni albo zastosowanie niewystarczającej grubości warstwy może spowodować, że zabezpieczenie nie osiągnie parametrów wymaganych dla danego zastosowania.

Regularne przeglądy i konserwacja decydują o sprawności zastosowanych zabezpieczeń

Ochrona przeciwpożarowa nie kończy się w dniu oddania budynku do użytkowania. Instalacje, urządzenia, drzwi, hydranty, systemy alarmowe, zabezpieczenia przepustów oraz inne elementy wymagają właściwego utrzymania, kontroli i, w zależności od rodzaju rozwiązania, okresowych przeglądów i konserwacji.

W trakcie eksploatacji mogą pojawić się uszkodzenia mechaniczne, zużycie materiałów, korozja, nieprawidłowości wynikające z remontów albo zmiany w sposobie użytkowania pomieszczeń. Problemem bywają również przeróbki wykonywane podczas remontów, podczas których bez odpowiedniego zabezpieczenia wykonuje się nowe otwory w ścianach i stropach.

Takie ingerencje mogą naruszać ciągłość przegród oraz zmieniać warunki, dla których pierwotnie zaprojektowano dane zabezpieczenia. Regularne kontrole pozwalają wykrywać nieprawidłowości, zanim staną się poważnym zagrożeniem.

Właściciel, zarządca lub odpowiedzialny użytkownik powinien zapewnić realizację obowiązków dotyczących ochrony przeciwpożarowej zgodnie z przepisami, dokumentacją techniczną oraz wymaganiami dotyczącymi konkretnych urządzeń i systemów. Zakres i częstotliwość czynności kontrolnych mogą być różne w zależności od rodzaju zabezpieczenia.

Mieszkańcy również wpływają na poziom bezpieczeństwa pożarowego

Techniczne zabezpieczenia budynku mogą ograniczać skutki pożaru, jednak zachowanie mieszkańców pozostaje istotnym elementem całego systemu bezpieczeństwa. Niebezpieczne praktyki, takie jak pozostawianie urządzeń grzewczych bez nadzoru, przeciążanie instalacji elektrycznej, niewłaściwe korzystanie z otwartego ognia czy nieprawidłowe przechowywanie materiałów palnych, mogą zwiększać ryzyko powstania lub rozwoju pożaru.

Równie istotne jest reagowanie na uszkodzenia zauważone w częściach wspólnych. Niesprawne drzwi przeciwpożarowe, uszkodzone oznakowanie, zastawiona droga ewakuacyjna czy niedziałające oświetlenie awaryjne powinny być zgłaszane osobie lub podmiotowi odpowiedzialnemu za utrzymanie budynku.

Bezpieczeństwo pożarowe wielorodzinnego budynku nie zależy od jednego urządzenia ani pojedynczego materiału. Tworzy je cały zestaw rozwiązań obejmujących konstrukcję obiektu, przegrody pożarowe, zabezpieczenia przepustów, drzwi, instalacje, systemy wykrywania i alarmowania, sprzęt gaśniczy, warunki ewakuacji oraz właściwe zachowanie użytkowników.

Każdy z tych elementów pełni inną funkcję, a zaniedbanie jednego obszaru może osłabić działanie pozostałych. Właściwie dobrane płyty ogniochronne, masy i uszczelnienia przepustów, powłoki zabezpieczające konstrukcje czy systemy ochrony drewna nie zastąpią sprawnej ewakuacji. Podobnie dostępna gaśnica nie zrekompensuje niesprawnego urządzenia, niewłaściwie wykonanej przegrody czy niedrożnej drogi ewakuacyjnej.

Dlatego ochronę przeciwpożarową należy traktować jako proces obejmujący projektowanie, wykonanie, odbiór, użytkowanie, przeglądy, konserwację oraz właściwe reagowanie na zmiany i remonty. Przepisy techniczno-budowlane oraz przepisy dotyczące ochrony przeciwpożarowej określają wymagania, których spełnienie ma zapewniać odpowiednie warunki bezpieczeństwa.

Źródło: Materiały informacyjne sklep-ppoz.pl