Wśród przydomowych oczyszczalni gruntowo-roślinnych wyróżniamy kilka podstawowych typów, jak oczyszczalnie z przepływem podpowierzchniowym, powierzchniowym oraz z przepływem kombinowanym. W Polsce najczęściej stosowane są oczyszczalnie z przepływem podpowierzchniowym, które różnią się między sobą głównie składem poszczególnych warstw w filtrze gruntowo-roślinnym oraz składem gatunkowym stosowanych nasadzeń roślinnych.
W typowej oczyszczalni gruntowo-roślinnej ścieki oczyszczane są dzięki procesom biochemicznym oraz poprzez odpowiednią filtrację. W praktyce zachowują się one jak sztuczne ekosystemy bagienne, z dokładnie dobraną roślinnością.
Budowa przydomowej oczyszczalni gruntowo-roślinnej
Główne elementy oczyszczalni gruntowo-roślinnej to osadnik gnilny, przepompownia (tylko w terenie płaskim jeśli jest taka konieczność), studzienka rozdzielcza, filtr gruntowo-roślinny z drenażem rozsączającym i zbierającym oraz studzienka zbiorcza odprowadzająca oczyszczone ścieki do odbiornika.
Odbiornikiem najczęściej jest studnia chłonna lub drenaż rozsączający, rzadziej zbiorniki wodne czy rowy. Wynika to z faktu, że wprowadzenie oczyszczonych ścieków do wód publicznych wymaga uzyskania specjalnego pozwolenia wodno-prawnego.
Pierwszy etap oczyszczania – osadnik gnilny
Z budynku ścieki kierowane są bezpośrednio do odpowiedniej wielkości osadnika gnilnego, który stanowi zamknięty i szczelny zbiornik. W osadniku zachodzą wstępne procesy podczyszczania ścieków.
Często stosowane są osadniki z tworzywa sztucznego, np. PEHD czyli polietylenu o wysokiej gęstości, gdyż cechuje je duża trwałość, odporność na korozję oraz łatwość montażu i transportu (stosunkowo nieduży ciężar w porównaniu do osadników betonowych).
Podobnie jak szamba, osadniki gnilne mogą być jedno, dwu lub trzykomorowe (na zamówienie można zakupić również większe wielokomorowe zbiorniki).
Ważnym elementem osadnika gnilnego są kosze filtracyjne, które zapobiegają przedostaniu się części stałych ścieków do dalszych elementów oczyszczalni.
Każdy osadnik posiada odpowiednio duża pokrywę, aby możliwa była kontrola pracy osadnika. Ze względu na maksymalnie najwyższą efektywność wstępnego podczyszczenia, zaleca się tak dobierać pojemność osadnika, aby ścieki znajdowały się w nim przez 2 do 3 dni zanim poprzez króciec wylotowy przedostaną się do pozostałych elementów oczyszczalni. Krótszy okres może nie zapewnić wysokiej jakości podczyszczenia ścieków, natomiast przy zbyt długim ich składowaniu w osadniku mogą zachodzić niekorzystne procesy gnilne.
Studzienka rozprowadzająca
Z osadnika gnilnego podczyszczone ścieki, w formie tzw. szarej wody, kierowane są do studzienki rozprowadzającej je do poszczególnych rurek drenażu.
W przypadku lokalizacji oczyszczalni w terenie płaskim może zajść potrzeba wykonania dodatkowej przepompowni, umożliwiającej skuteczne przemieszczenie oczyszczonych wstępnie ścieków do studzienki rozprowadzającej.
Poprzez odpowiedni drenaż rozsączający ścieki przedostają się do filtra gruntowo roślinnego.
Filtr gruntowo-roślinny
Typowy filtr gruntowo-roślinny składa się z kilku warstw. Warstwę dolną o grubości ok 20-25cm stanowi żwir płukany lub mieszanka żwirowo-kamienna o uziarnieniu 2-7 lub 2-16mm. Warstwę środkową stanowi piasek lub żwir o stosunkowo drobnym uziarnieniu, nie większym niż 2mm (maksymalnie 4mm). W przypadku dobrej przepuszczalności gleby, czyli tzw. „czarnej ziemi” stanowiącej grunt rodzimy, można ją wykorzystać do wykonania środkowej warstwy filtra. Pamiętajmy jednak, aby ziemia ta nie zawierała gruntów gliniastych.
Górną warstwę należy wykonać o grubości 20-25cm z piasku oraz ziemi o bardzo dobrej przepuszczalności. Zaleca się aby ziemia wzbogacona była o składniki organiczne w postaci np. słomy czy kory.
Na tak wykonanym filtrze należy dokonać odpowiednich nasadzeń. Zaleca się, aby były to przede wszystkim rośliny o charakterze bagiennym, czyli trzcina pospolita, pałka wodna, turzyca, kosiaciec żółty lub wierzby krzewiaste.
Oczywiście można posadzić również inną roślinność, np. w celu wykonania nasadzeń ciekawych estetycznie, stanowiących element ozdobny ogrodu. Należy jednak pamiętać, aby rośliny te charakteryzowały się intensywnym przyrostem w ciągu całego roku oraz łatwością adaptacji z warunkach jakie im stwarzamy, czyli warunkach odpowiadających terenom bagiennym. Ważne również, aby rośliny cechowała odporność na różnego rodzaju szkodniki występujące w typowych ekosystemach bagiennych.
Drenaż
Filtr służy do ostatecznego oczyszczenia ścieków przedostających się tam z osadnika gnilnego. Następnie poprzez odpowiednio wykonany drenaż rozsączający i drenaż zbierający kierowane są do odbiornika, czyli studni chłonnej, powierzchniowego drenażu rozsączającego lub do wód płynących (rowy, cieki wodne). Nie zaleca się odprowadzania ścieków do wód stojących.
Drenaż wykonywany jest z typowych rur drenarskich PCV o średnicy 10cm, które posiadają odpowiednie nacięcia na swoim obwodzie. Są to przeważnie giętkie rury, które służą również do wykonywania tradycyjnego drenażu terenów przydomowych.
Zalety i wady oczyszczalni gruntowo-roślinnej
Do najważniejszych zalet tego typu przydomowej oczyszczalni ścieków należy prosta konstrukcja oraz bardzo wysoka sprawność. Jednocześnie tego typu oczyszczalnia jest mało wrażliwa na okresowy brak dopływu ścieków.
Jako osadnik można wykorzystać istniejące szambo (po niewielkich przeróbkach) pod warunkiem że jest ono szczelne.
Filtr gruntowo-roślinny może zostać wykorzystany jako forma dekoracji ogrodu, poprzez wykonanie odpowiednio dobranych nasadzeń. Należy jednak przestrzegać określonych wymagań dla roślinności na filtrze.
Wadą rozwiązania gruntowo-roślinnego jest duża powierzchnia potrzeba do wykonania odpowiednio sprawnego filtra a także wysoki koszt zakupu dobrej jakościowo folii izolacyjnej. W terenie płaskim dodatkowo dojdą koszty związane z zakupem pompy.
Do wykonania filtru gruntowo-roślinnego można wykorzystać ziemię znajdującą się na działce, jednakże jeśli jest to grunt gliniasty to dojdą koszty zakupu dobrego jakościowo materiału do wypełnienia filtru.
Koszt roślinności nasadzanej na filtrze zależeć będzie od gatunków, jednak jeśli chcemy aby element ten stanowił ciekawą formę architektoniczno-roślinną to musimy liczyć się z koniecznością zakupu odpowiednich roślin ozdobnych i jednocześnie przystosowanych do warunków ekosystemu bagiennego. Najtańszym rozwiązaniem będą typowe roślinny bagienne, które jednak są mało estetycznym elementem ogrodu.
Zespół redakcyjny portalu zbudujmydom.pl
