Schrony i miejsca doraźnego schronienia w nowych budynkach - co mówią nowe przepisy?

Stan prawny artykułu: 30 sierpnia 2026 r.

Schron, ukrycie i miejsce doraźnego schronienia to nie to samo

Podstawowym błędem w dyskusji o nowych przepisach jest nazywanie każdego miejsca przeznaczonego do ochrony ludności „schronem”. Ustawa z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej wyraźnie rozróżnia kilka rodzajów obiektów.

Schron jest budowlą ochronną o konstrukcji zamkniętej i hermetycznej. Musi być wyposażony w urządzenia filtrowentylacyjne albo pochłaniacze regeneracyjne. Jest więc obiektem zapewniającym znacznie wyższy poziom ochrony.

Ukrycie również jest formalnie uznaną budowlą ochronną, ale ma konstrukcję niehermetyczną. Zarówno schron, jak i ukrycie otrzymują określoną kategorię odporności.

Z kolei miejsce doraźnego schronienia, czyli MDS, jest obiektem zbiorowej ochrony przystosowanym do tymczasowego ukrycia ludzi. Może powstać np. w odpowiednio przygotowanej piwnicy albo garażu podziemnym. Nie musi spełniać wszystkich wymagań stawianych schronom, a w szczególności nie oznacza automatycznie wykonania hermetycznego pomieszczenia z filtrowentylacją charakterystyczną dla schronu.

Od 29 maja 2026 r. w ustawie występuje dodatkowo pojęcie punktu schronienia. Jest to miejsce nadające się do tymczasowego ukrycia ludzi, zapewniające podstawową ochronę m.in. przed nagłymi niebezpiecznymi zjawiskami pogodowymi oraz skutkami użycia konwencjonalnych środków rażenia, zwłaszcza odłamkami. Punkty schronienia identyfikuje właściwy komendant powiatowy lub miejski Państwowej Straży Pożarnej. Punkt schronienia nie jest jednak tym samym co MDS ani formalna budowla ochronna.

To rozróżnienie ma ogromne znaczenie. Jeżeli ktoś mówi, że zgodnie z zasadą „schrony nowe przepisy” każdy blok ma dostać pełnoprawny schron, jest to zbyt daleko idące uproszczenie.

Od kiedy nowe wymagania dotyczą inwestycji?

Przepisy art. 93–95 ustawy o ochronie ludności stosuje się przede wszystkim do zamierzeń budowlanych, dla których po 31 grudnia 2025 r. został złożony wniosek o pozwolenie na budowę, wniosek o odrębne zatwierdzenie projektu albo dokonano zgłoszenia, jeśli dana inwestycja nie wymaga pozwolenia.

Nowelizacja z 17 kwietnia 2026 r., która w zasadniczej części weszła w życie 29 maja 2026 r., wprowadziła jednak bardzo istotne doprecyzowania. Wyłączono m.in. przebudowę, nadbudowę oraz zmianę sposobu użytkowania obiektu lub jego części, jeżeli przed 1 stycznia 2026 r. wydano dla niego odpowiednią ostateczną decyzję albo obiekt został już wcześniej wybudowany. Wyjątek obejmuje również przedsięwzięcia, dla których przed 1 stycznia 2026 r. złożono wniosek o decyzję środowiskową.

Oznacza to, że przepisów nie należy automatycznie przenosić na każdy istniejący blok, piwnicę czy garaż.

Nowe budynki wielorodzinne - kiedy trzeba przewidzieć MDS?

Najważniejszy dla budownictwa mieszkaniowego jest obecnie art. 94 ustawy.

Jeżeli w budynku mieszkalnym wielorodzinnym znajduje się kondygnacja podziemna lub garaż podziemny, a nie zaprojektowano tam właściwej budowli ochronnej, część tę należy zaprojektować i wykonać w taki sposób, aby możliwe było zorganizowanie w niej miejsca doraźnego schronienia.

Bardzo ważne jest słowo „podziemna”. Przepis nie nakazuje wykonania piwnicy albo garażu podziemnego w każdym nowym bloku wyłącznie po to, aby powstało MDS. Jeżeli projekt nie przewiduje kondygnacji podziemnej ani garażu podziemnego, sam art. 94 nie tworzy obowiązku ich dobudowania.

Nie oznacza również, że w każdym nowym budynku wielorodzinnym trzeba wykonywać schron. W typowej inwestycji mieszkaniowej znacznie częściej chodzi właśnie o przygotowanie konstrukcji i instalacji garażu lub innej przestrzeni podziemnej do późniejszego wykorzystania jako miejsca doraźnego schronienia.

Małe budynki wielorodzinne zostały wyłączone

Nowelizacja z 2026 roku wprowadziła konkretne wyjątki, których brakowało w pierwotnym brzmieniu ustawy.

Obowiązku wynikającego z art. 94 ust. 1 nie stosuje się m.in. wtedy, gdy liczba lokali mieszkalnych w budynku wielorodzinnym nie przekracza czterech.

Jest to istotne np. przy niewielkich budynkach dwulokalowych, trzylokalowych czy czterolokalowych, które formalnie mogą być budynkami wielorodzinnymi. Nie należy więc przyjmować, że każdy obiekt zakwalifikowany jako wielorodzinny automatycznie musi otrzymać MDS.

Osobny wyjątek dotyczy garaży podziemnych o powierzchni netto nieprzekraczającej 75 m². Przy budynkach o mieszanym przeznaczeniu przepisy odnoszące się do danego sposobu użytkowania stosuje się również do odpowiednich części budynku, dlatego w bardziej złożonych inwestycjach poszczególne funkcje trzeba analizować oddzielnie.

Ile osób musi pomieścić miejsce doraźnego schronienia?

Od 29 maja 2026 r. ustawa określa już konkretne zasady obliczania wymaganej pojemności MDS.

W budynku mieszkalnym wielorodzinnym podstawą jest łączna powierzchnia użytkowa lokali mieszkalnych podzielona przez 20 m² na osobę.

Jeżeli analizowany jest garaż podziemny, przepisy przyjmują również dwukrotność liczby stanowisk postojowych, o ile z obliczeń dotyczących funkcji mieszkaniowej lub użyteczności publicznej nie wynika większa liczba osób.

Przykładowo, jeżeli w nowym bloku łączna powierzchnia użytkowa mieszkań wynosi 3000 m², wskaźnik mieszkaniowy daje 150 osób. Jeżeli garaż ma 90 stanowisk, dwukrotność liczby miejsc parkingowych wynosi 180. W takim przypadku to drugi parametr może zdecydować o wymaganej pojemności.

Ustawodawca ustanowił jednak także ograniczenie od góry. Wymagana pojemność nie może być większa niż liczba osób wynikająca z podzielenia 75% powierzchni netto kondygnacji podziemnej lub garażu przez 1,5 m² na osobę.

Dodatkowo, jeżeli lokalne uwarunkowania – zwłaszcza wielkość działki – uniemożliwiają przygotowanie wymaganej pojemności, wojewoda może na wniosek inwestora lub właściciela zgodzić się na zaprojektowanie MDS o mniejszej pojemności.

Jak musi być zaprojektowane miejsce doraźnego schronienia?

Wymagania techniczne określa obowiązujące rozporządzenie MSWiA z 9 lipca 2025 r. w sprawie warunków organizowania oraz wymagań, jakie powinny spełniać miejsca doraźnego schronienia. Według ELI akt ten pozostaje obowiązujący.

Nie chodzi więc wyłącznie o postawienie oznaczenia „MDS” na ścianie garażu. Konstrukcja musi zostać przygotowana do określonych obciążeń i umożliwiać bezpieczne wykorzystanie przestrzeni w sytuacji zagrożenia.

Załącznik nr 1 do rozporządzenia wymaga, aby konstrukcja projektowana z myślą o MDS zachowywała stan graniczny nośności przy wyjątkowym obciążeniu obliczeniowym wynoszącym co najmniej 10 kN/m². W przypadku przestrzeni znajdującej się w strefie prognozowanego zagruzowania przez budynek mający więcej niż dwie kondygnacje nadziemne obciążenie zwiększa się w zależności od konstrukcji i wysokości budynku. Przepisy dopuszczają także zastosowanie odpowiednio zaprojektowanego systemu tymczasowych podpór.

Nie oznacza to jednak, że w każdym nowym garażu trzeba stosować jedną ustawowo narzuconą grubość stropu. Rozporządzenie rozdziela wymagania dotyczące projektowania konstrukcji od rozwiązań służących przystosowaniu istniejących elementów. Ostateczne rozwiązanie konstrukcyjne powinno wynikać z obliczeń projektanta.

Wyjścia, wentylacja, woda i zaplecze sanitarne

Miejsca doraźnego schronienia mają również rozbudowane wymagania dotyczące bezpieczeństwa użytkowników.

W części podziemnej budynku lub garażu przewiduje się co najmniej jedno wyjście ewakuacyjne na każde rozpoczęte 200 osób. Jeżeli pojemność przekracza 30 osób, trzeba również zapewnić co najmniej jedno wyjście zapasowe na każde rozpoczęte 400 osób. Wyjście zapasowe powinno co do zasady znajdować się poza przewidywaną strefą zagruzowania.

W garażu podziemnym strefa przeznaczona do przebywania ludzi powinna być położona co najmniej 20 m od bramy garażowej. Przepisy wymagają także ochrony przed odłamkami, ostrzałem z broni małokalibrowej oraz elementami drzwi i bram mogącymi zostać wyrwanymi wskutek wybuchu.

MDS powinno posiadać instalacje albo przygotowane punkty umożliwiające podłączenie rozwiązań służących m.in. do zaopatrzenia w wodę, odprowadzania lub gromadzenia ścieków, dostarczania energii elektrycznej, oświetlenia, ogrzewania i odbioru komunikatów radiowych.

Szczególnie istotna jest wentylacja. Warunki mają pozwalać na utrzymanie przez okres schronienia nie krótszy niż 48 godzin zawartości tlenu na poziomie co najmniej 18% oraz dwutlenku węgla nieprzekraczającego 2%.

Przy pojemności do 200 osób przepisy pozwalają korzystać z ustępów suchych nieskanalizowanych – co najmniej jednego na każde rozpoczęte 50 osób. Przy większych MDS wymagania sanitarne są bardziej rozbudowane.

Na jedną osobę należy zasadniczo przewidzieć co najmniej 1,5 m² wolnej powierzchni podłogi, natomiast na osobę z niepełnosprawnością poruszającą się na wózku – 2 m². Do tej powierzchni nie zalicza się np. wydzielonych komórek lokatorskich, pomieszczeń technicznych i powierzchni magazynowych o ograniczonym dostępie.

Czy garaż podziemny stanie się schronem na co dzień?

Nie. To jedna z najważniejszych praktycznych cech nowych regulacji.

MDS może być przestrzenią wykorzystywaną na co dzień zgodnie z podstawowym przeznaczeniem – np. jako garaż. W sytuacji wymagającej jego przygotowania samochody są usuwane, zbędne i łatwopalne wyposażenie wynoszone, uruchamiane są przewidziane w dokumentacji zabezpieczenia, ewentualne podpory konstrukcyjne oraz osłony otworów, a przestrzeń jest przygotowywana dla ludzi. Rozporządzenie wprost opisuje tego rodzaju czynności.

To właśnie dlatego nowe budowle ochronne przepisy i regulacje dotyczące MDS tak mocno wpływają na etap projektowania. Po wybudowaniu obiektu nie zawsze da się rozsądnie zwiększyć nośność stropu, stworzyć prawidłowe wyjście zapasowe czy poprowadzić potrzebne instalacje. Wymagania muszą być więc uwzględniane już w projekcie.

Czy w domu jednorodzinnym trzeba wykonać schron albo MDS?

Nie ma powszechnego obowiązku wykonywania schronu lub MDS w nowym domu jednorodzinnym.

Art. 94 odnoszący się do obligatoryjnego przygotowania kondygnacji podziemnych wymienia budynki użyteczności publicznej i budynki mieszkalne wielorodzinne, a nie jednorodzinne. Co więcej, przy bieżącym przeglądzie obiektów pod kątem możliwości wykorzystania ich jako obiektów zbiorowej ochrony ustawa wprost wyłącza budynki mieszkalne jednorodzinne.

Właściciel domu może jednak zdecydować się na własną przydomową budowlę ochronną.

Prawo budowlane przewiduje uproszczoną procedurę dla wolno stojącej przydomowej budowli ochronnej o powierzchni użytkowej do 35 m², przeznaczonej dla użytkowników domu jednorodzinnego wraz z niezbędnymi instalacjami i przyłączami, jeżeli jej obszar oddziaływania mieści się w całości na działce lub działkach, na których została zaprojektowana. Taka inwestycja znajduje się w katalogu obiektów niewymagających pozwolenia na budowę, lecz wymagających zgłoszenia.

Aktualne materiały GUNB w systemie e-Budownictwo również wskazują przydomowe budowle ochronne do 35 m² jako inwestycje realizowane w procedurze zgłoszenia i uwzględniają je przy formularzu PB-2.

To jednak uprawnienie właściciela domu, a nie obowiązek wynikający z budowy nowego domu jednorodzinnego.

A kiedy wymagany jest prawdziwy schron lub ukrycie?

Znacznie bardziej rygorystyczne wymagania dotyczą formalnych budowli ochronnych, czyli schronów i ukryć.

Od 28 listopada 2025 r. obowiązuje rozporządzenie MSWiA w sprawie warunków technicznych dla budowli ochronnych. Wprowadza ono trzy kategorie ukryć – U-1, U-2 i U-3 – oraz trzy kategorie schronów – S-1, S-2 i S-3. Poszczególne poziomy odpowiadają coraz większej odporności m.in. na zagruzowanie, odłamki, promieniowanie i skutki wybuchu.

Budowla ochronna może być całkowicie lub częściowo zagłębiona, wbudowana w budynek albo wykonana jako obiekt wolnostojący. Minimalna powierzchnia netto przypadająca na jedną osobę wynosi w niej 1 m², ale cały zestaw wymagań dotyczących odporności konstrukcji, pożaru, wentylacji, hermetyzacji, ewakuacji i instalacji jest zdecydowanie bardziej rozbudowany niż w MDS.

W praktyce schron w nowym budynku mieszkalnym wielorodzinnym nie jest więc rozwiązaniem wymaganym automatycznie. Jeżeli nie przewidziano budowli ochronnej, właśnie wtedy w odniesieniu do odpowiednich części podziemnych zastosowanie znajduje mechanizm MDS z art. 94.

Budynki użyteczności publicznej - zasady są inne

Dla budynków użyteczności publicznej ustawodawca przyjął dalej idące wymagania. Po zmianach z maja 2026 r. art. 93 stanowi, że w budynku użyteczności publicznej zapewnia się budowlę ochronną, chyba że przepisy szczególne przewidują inaczej. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta może również w określonych sytuacjach zwolnić inwestora z tego obowiązku.

Tutaj trzeba jednak zwrócić uwagę na przepisy przejściowe.

Na dzień 30 sierpnia 2026 r. nadal obowiązuje rozporządzenie Rady Ministrów z 31 lipca 2025 r. dotyczące wyznaczania budynków użyteczności publicznej, w których zapewnia się budowle ochronne. Nowelizacja pozwoliła zachować ten akt do czasu wejścia w życie nowego rozporządzenia wydawanego na podstawie zmienionego art. 93 ust. 4, lecz maksymalnie przez sześć miesięcy od wejścia w życie nowelizacji. ELI nadal oznacza dotychczasowe rozporządzenie jako obowiązujące.

Obecne rozporządzenie obejmuje budynki posiadające co najmniej jedną kondygnację podziemną i wskazuje m.in. obiekty administracji publicznej, szpitale, określone obiekty wykorzystywane przez podmioty ochrony ludności oraz budynki oświaty, ochrony zdrowia, biurowe, kultury, turystyki czy sportu, jeżeli mogą przebywać w nich określone liczby osób. Przewidziane są również przesłanki odstąpienia, np. brak technicznej lub ekonomicznej zasadności albo możliwość skorzystania z innej budowli ochronnej w odległości do 500 m.

Rządowe Centrum Legislacji wskazuje, że delegacja do wydania nowego rozporządzenia na podstawie art. 93 ust. 4 pozostaje na 30 sierpnia 2026 r. otwarta, a termin jej wykonania określono na 29 listopada 2026 r.

Dlatego przy projektach użyteczności publicznej sytuację prawną trzeba kontrolować szczególnie uważnie – w najbliższych miesiącach akty wykonawcze mogą się zmienić.

Inne obiekty - metro, kolej i infrastruktura podziemna

Jeszcze dalej idące wymagania dotyczą części podziemnej infrastruktury transportowej.

Art. 95 przewiduje, że budowle podziemne znajdujące się w granicach administracyjnych miast i służące transportowi – w szczególności zagłębione obiekty metra, tramwaju podziemnego oraz kolei podziemnej – projektuje się i wykonuje w sposób zapewniający spełnienie warunków technicznych i użytkowych właściwych dla budowli ochronnych.

Nie należy więc utożsamiać zasad dotyczących zwykłego garażu pod blokiem z wymaganiami dotyczącymi np. stacji metra.

Nowe obowiązki pojawiają się już na etapie pozwolenia na budowę

Zmiany nie ograniczają się do samej konstrukcji.

Prawo budowlane wymaga obecnie, aby w przypadku obiektu objętego art. 93–95 do wniosku o pozwolenie na budowę dołączono odpowiednie oświadczenie inwestora dotyczące obowiązku wykonania budowli ochronnej, przygotowania obiektu do zorganizowania MDS albo braku takiego obowiązku. Po nowelizacji z 2026 r. oświadczenie obejmuje również informację dotyczącą realizacji procedury z art. 95a, jeśli ma ona zastosowanie.

Warunki ochrony ludności powinny być również uwzględnione w dokumentacji projektowej. W praktyce oznacza to, że deweloper i projektanci muszą ustalić obowiązki dotyczące miejsca schronienia 2026 odpowiednio wcześnie, a nie dopiero po wykonaniu garażu.

Nowelizacja umożliwiła ponadto stosowanie rozwiązań zamiennych dotyczących wymagań technicznych MDS. W uzasadnionych przypadkach wojewoda może wyrazić na nie zgodę, jeżeli inwestor przedstawi ekspertyzę techniczną wykonaną przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia budowlane bez ograniczeń, a rozwiązania zamienne nadal zapewnią wymagane funkcje ochronne.

Co nowe przepisy oznaczają dla rynku mieszkaniowego?

Największe znaczenie regulacji widać w nowych osiedlach z garażami podziemnymi. Projektant nie może już traktować podziemia wyłącznie jako przestrzeni parkingowej i technicznej. W odpowiednich inwestycjach trzeba od początku uwzględnić dodatkową nośność konstrukcji, możliwość ewakuacji i wykonania wyjścia zapasowego, lokalizację strefy dla ludzi, wymagane instalacje, wentylację oraz przestrzeń pozwalającą osiągnąć wymaganą pojemność.

Może to wpływać na koszty budowy, układ garażu, konstrukcję stropów i fundamentów, instalacje oraz zagospodarowanie części podziemnej. Skala wpływu będzie jednak bardzo różna. Nieporównywalnie mniejsza może być w inwestycji, w której projekt garażu już zbliża się do parametrów wymaganych dla MDS, a większa tam, gdzie konieczne są dodatkowe wyjścia, wzmocnienia konstrukcyjne lub zmiana układu instalacji.

Jednocześnie przepisy zostały w 2026 r. złagodzone i doprecyzowane. Wprowadzono m.in. wyjątek dla budynków wielorodzinnych do czterech mieszkań, małych części użyteczności publicznej i niewielkich garaży podziemnych oraz możliwość zastosowania rozwiązań zamiennych lub uzyskania zgody na mniejszą pojemność MDS w przypadku ograniczeń terenowych.

Czy od 2026 roku każdy nowy budynek musi mieć schron?

Nie. To najważniejszy wniosek z aktualnych regulacji.

W typowym nowym budynku wielorodzinnym przepisy mogą wymagać przystosowania kondygnacji podziemnej lub garażu do możliwości zorganizowania miejsca doraźnego schronienia, ale nie oznacza to automatycznie budowy hermetycznego schronu.

Domy jednorodzinne nie są objęte takim powszechnym obowiązkiem. Właściciel może natomiast dobrowolnie wykonać przydomową budowlę ochronną, a dla wolno stojącego obiektu do 35 m² Prawo budowlane przewiduje procedurę zgłoszenia.

Najbardziej wymagające regulacje dotyczą formalnych budowli ochronnych w wybranych obiektach użyteczności publicznej oraz podziemnych obiektach transportowych.

Dlatego przy analizowaniu hasła „schrony nowe przepisy” warto zawsze ustalić trzy kwestie: jaki rodzaj budynku jest projektowany, czy posiada kondygnację lub garaż podziemny oraz czy przepisy wymagają prawdziwej budowli ochronnej, czy jedynie przygotowania przestrzeni pod przyszłe MDS.

Źródła i podstawa prawna

• Ustawa z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej – ELI
• Ustawa z 17 kwietnia 2026 r. zmieniająca ustawę o ochronie ludności i obronie cywilnej – Dz.U. 2026 poz. 646
• Rozporządzenie MSWiA z 9 lipca 2025 r. w sprawie miejsc doraźnego schronienia – Dz.U. 2025 poz. 932
• Rozporządzenie MSWiA z 4 listopada 2025 r. w sprawie warunków technicznych dla budowli ochronnych – Dz.U. 2025 poz. 1548
• Rozporządzenie MSWiA z 21 lutego 2025 r. w sprawie kryteriów uznawania obiektów za budowle ochronne
• Rozporządzenie MSWiA z 1 lipca 2025 r. dotyczące przygotowania i eksploatacji obiektów zbiorowej ochrony
• Rozporządzenie Rady Ministrów z 31 lipca 2025 r. dotyczące budowli ochronnych w budynkach użyteczności publicznej
• Prawo budowlane – tekst jednolity ogłoszony w 2026 r.
• GUNB – e-Budownictwo: zgłoszenia budowy i aktualne formularze
• Rządowe Centrum Legislacji – wykaz wykonania upoważnień ustawowych

Źródło: Zespół redakcyjny portalu zbudujmydom.pl